Philippa Gregory – kolejność czytania książek autorki

Najprościej zacząć Philippę Gregory od cyklu Plantagenet and Tudor, czytanego chronologicznie od „Władczyni rzek” aż do „Uwięzionej królowej”. Taka kolejność prowadzi Cię płynnie przez Wojny Dwóch Róż (1455–1485), rządy Tudorów i historię Henryka VIII oraz jego żon. Jeśli chcesz, możesz też sięgnąć po młodzieżowy cykl Zakon Ciemności oraz sagę rodu Laceyów, czytane już po liniach serii lub zupełnie osobno. W dalszej części artykułu znajdziesz gotowy, uporządkowany przewodnik po kolejności czytania książek Philippy Gregory.

Od czego zacząć czytanie Philippy Gregory?

Philippa Gregory ma na koncie ponad czterdzieści tytułów, dlatego pierwsze pytanie brzmi: od jakiej serii w ogóle wystartować. Dla większości czytelników najlepszym wejściem jest cykl, który autorka od 2016 roku prezentuje jako jedną linię – „Plantagenet and Tudor”. Łączy on wcześniejsze „Wojny kuzynów” i tzw. „powieści tudorowskie”, czyli historię od końcówki średniowiecza do późniejszych lat panowania Tudorów.

Masz dwa sensowne klucze wyboru: czytanie według daty pierwszego wydania albo według kolejności wydarzeń historycznych. W przypadku beletrystyki historycznej Gregory dużo lepiej sprawdza się drugie rozwiązanie – sama autorka sugeruje układ chronologiczny, bo wtedy śledzisz kolejne monarchie bez przeskakiwania między panowaniami. W 2026 roku to właśnie ta ścieżka jest najczęściej polecana na forach czytelniczych i blogach o literaturze historycznej.

Jeśli natomiast interesuje Cię tylko konkretny bohater, np. Henryk VIII, możesz wejść w cykl później, zaczynając od „Wiecznej księżniczki” albo „Kochanic króla”. Stracisz wtedy jednak efekt „sagi o Anglii”, którą daje cały ciąg od wojen dynastii Plantagenetów aż po późne lata Elżbiety I.

Jak czytać serię „Plantagenet and Tudor” chronologicznie?

Seria Plantagenet and Tudor obejmuje w polskich wydaniach piętnaście tomów. Łączy je przede wszystkim czas akcji – od około 1430 roku aż do 1568 roku – oraz to, że niemal każda powieść skupia się na jednej lub kilku historycznych bohaterkach. To tu znajdziesz najpełniejsze literackie tło dla Wojen Dwóch Róż i narodzin dynastii Tudorów.

1. „Kobiety Wojny Dwóch Róż” – czy warto od niej zacząć?

Dobrym prologiem do całej serii jest opracowanie historyczne „Kobiety Wojny Dwu Róż: księżna, królowa i królowa matka”. To nie powieść, ale książka napisana wspólnie z innymi autorami, poświęcona trzem realnym postaciom – Jakobinie Luksemburskiej, Elżbiecie Woodville i Małgorzacie Beaufort. Obejmuje lata mniej więcej 1430–1464 i stanowi tło faktograficzne dla pierwszych tomów beletrystycznych.

Jeśli lubisz znać „prawdziwe” daty i fakty, sięgnij po tę pozycję przed powieściami. Jeśli wolisz od razu zanurzyć się w fabule, możesz spokojnie zostawić ją na później – nie jest obowiązkowa dla zrozumienia serii.

2. Początek – wojny Plantagenetów i Wojny Dwóch Róż

Pierwszy odcinek sagi w porządku historycznym to historia schyłku władzy Lancasterów i dojścia Yorków do tronu. Tomy rozgrywają się równolegle z okresem, który znamy jako Wojny Dwóch Róż (1455–1485), choć narracje startują już kilka lat wcześniej. Sugerowana kolejność na tym etapie wygląda tak:

• „Władczyni rzek” – Jakobina Luksemburska i dwór Henryka VI,
• „Biała królowa” – Elżbieta Woodville i panowanie Edwarda IV,
• „Córka Twórcy Królów” – Anna Neville i rola króla Ryszarda III,
• „Czerwona królowa” – Małgorzata Beaufort oraz dojście Henryka VII do władzy,
• „Biała księżniczka” – Elżbieta York, zawieszona między pokonanymi Yorkami a nową dynastią Tudorów.

Układ powyżej odzwierciedla kolejność dziejów, a nie daty premiery książek. „Władczyni rzek” w Polsce wyszła jako trzecia z serii, ale to właśnie ona obejmuje najwcześniejsze wydarzenia, dlatego lepiej stawiać ją na samym początku lektury.

Pełny chronologiczny ciąg serii Plantagenetów i Tudorów prowadzi od „Władczyni rzek” do „Uwięzionej królowej”, obejmując około 140 lat historii Anglii – od schyłku Plantagenetów po upadek Marii Stuart.

3. Jak przejść z Plantagenetów do Tudorów?

Mostem między rywalizacją Yorków i Lancasterów a epoką Tudorów jest właśnie „Biała księżniczka” – losy Elżbiety York, żony Henryka VII i matki Henryka VIII. Wraz z tym tomem wkraczasz w fazę, w której najważniejszą postacią staje się dynastia Tudorów, a za chwilę na scenę wejdzie najbardziej rozpoznawalny władca serii.

Dalej sugerowana kolejność – znów według wydarzeń, a nie dat wydania – wygląda następująco:

• „Wieczna księżniczka” – młodość Katarzyny Aragońskiej, jej pierwsze małżeństwo i droga na tron,
• „Klątwa Tudorów” – Małgorzata Pole i wpływ rządów Henryka VIII na dawnych sojuszników jego rodu,
• „Trzy siostry, trzy królowe” – losy Małgorzaty Tudor, Marii Tudor i Katarzyny Aragońskiej.

Te trzy powieści kładą fundament pod pełne dramatów panowanie Henryka VIII – widzisz go oczyma kobiet, które tkwią w samym centrum dynastycznych układów. Gdy później sięgniesz po „Kochanice króla”, wiele zachowań monarchy będzie dla Ciebie znacznie bardziej zrozumiałych.

4. Henryk VIII i jego żony – serce cyklu

Najbardziej znany fragment twórczości Gregory dotyczy panowania Henryka VIII i jego małżeństw. Te tomy można czytać w różnej kolejności, ale żeby zobaczyć zmiany na dworze królewskim i w samym królu, warto trzymać się układu chronologicznego:

• „Kochanice króla” – Maria i Anna Boleyn, romans z Henrykiem, droga Anny do korony,
• „Dwie królowe” – Jane Boleyn, Anna Kliwijska i Katarzyna Howard, starzenie się i zaostrzenie charakteru króla,
• „Ostatnia żona Tudora. Poskromienie królowej” – Katarzyna Parr, szósta żona króla, i atmosfera podejrzeń o herezję,
• „Czarownica” – osobna powieść, której akcja toczy się około 1535 roku, wciąż za panowania Henryka VIII, ale z zupełnie innymi bohaterami.

„Kochanice króla” to jedyna część cyklu, którą szerokie grono kojarzy z kina – na jej podstawie powstały ekranizacje z Natalie Portman i Scarlett Johansson. Da się ją czytać osobno, lecz w pełnym ciągu „Plantagenet and Tudor” lepiej wypada jako kolejny rozdział wielopokoleniowej historii.

5. Późni Tudorowie – Edward VI, Maria I, Elżbieta I i Maria Stuart

Końcowe tomy serii przenoszą akcję po śmierci Henryka VIII. Anglia wchodzi w okres wojen religijnych, krótkich panowań i spektakularnych upadków. Ostatnią prostą sagi najlepiej czytać w następującym porządku:

• „Błazen królowej” – młoda Żydówka na dworach Edwarda VI, Marii I i Elżbiety I,
• „Zmierzch Tudorów. Dziewięciodniowa królowa i jej siostry” – Jane Grey i jej dwie siostry, kolejne ofiary dynastii,
• „Kochanek dziewicy” – Elżbieta I, Robert Dudley i polityczny wymiar ich romansu,
• „Uwięziona królowa” – Maria Stuart, George Talbot i Bess Talbot w cieniu Elżbiety I.

Na tym etapie widzisz już pełny łuk historii – od pierwszych intryg podczas Wojen Dwóch Róż aż po konflikt między Elżbietą I a Marią Stuart. „Uwięziona królowa” domyka linię Plantagenet and Tudor, choć oczywiście nie kończy całej bibliografii autorki.

Jak czytać „Zakon Ciemności” i inne serie?

Obok głównego cyklu Philippa Gregory stworzyła kilka mniejszych serii i powieści samodzielnych. Ich akcja toczy się już w innych stuleciach, dlatego możesz traktować je jako osobne „wyspy” w jej twórczości.

„Zakon Ciemności” – kiedy sięgnąć?

Zakon Ciemności to czterotomowa fikcja historyczna dla młodszych czytelników. Akcja osadzona jest w latach 1460–1461, czyli mniej więcej równolegle do wydarzeń znanych z początkowych części cyklu Plantagenetów. Formalnie to jednak całkowicie odrębny projekt, z innymi bohaterami i wątkami.

Logiczna kolejność w ramach tej serii wygląda tak:

• „Odmieniec”
• „Krucjata”
• „Złoto głupców”
• „Dark Tracks” (wciąż bez polskiego przekładu).

Możesz czytać „Zakon Ciemności” równolegle z cyklem o Plantagenetach – jako młodzieżowe „odbicie” tych samych dekad – albo zostawić go sobie po zakończeniu głównej linii, jeśli wolisz nie mieszać tonów i grup docelowych.

„Saga rodu Laceyów” – w jakiej kolejności?

Saga rodu Laceyów przenosi akcję znacznie dalej w czasie, do końca XVIII wieku. Tu nie ma ani Plantagenetów, ani Tudorów – jest za to majątek Wideacre i trzy pokolenia fikcyjnej rodziny ziemiańskiej. Całość obejmuje okres 1772–1805 i powinna być czytana w kolejności trylogii:

• „Dziedzictwo”
• „Dziecko szczęścia”
• „Meridon”.

W tym przypadku kolejność wydań pokrywa się z porządkiem wydarzeń, dlatego wystarczy trzymać się standardowego układu serii. Jeśli interesuje Cię ewolucja obyczajowości między końcem epoki Tudorów a czasami rewolucji francuskiej, możesz potraktować tę sagę jako „dalszy ciąg” lektury Gregory – już w zupełnie innym świecie.

Inne serie historyczne – Tradescant i Fairmile

Dla pełnego obrazu warto też wspomnieć o cyklach „Tradescant” i „Fairmile”, które rozwijają motyw Anglii XVII wieku. Pierwszy („Ziemskie radości” oraz nienazwana po polsku „Virgin Earth”) skupia się na ogrodniku królewskim i jego synu, drugi – „Mokradła”, „Mroczne wody”, „Kraina świtu” – na rodzinie Fairmile w latach 1648–1670. Tu również wystarczy trzymać się kolejności wydań, bo odzwierciedla ona chronologię akcji.

Seria „Zakon Ciemności” (lata 1460–1461), „Ziemskie radości” (od 1603 roku) i „Saga rodu Laceyów” (1772–1805) rozszerzają literacką mapę Gregory daleko poza czasy Tudorów – ale nie mieszają się z główną linią Plantagenetów.

Jak traktować powieści samodzielne?

Na marginesie głównych cykli pozostaje kilka powieści, które nie wchodzą w żadne serie, ale mają jasno określony czas akcji. Czytelnicy, którzy lubią układać książki według osi czasu, zwykle wpinają je między serie w zależności od wskazanej epoki. Dla przejrzystości dobrze jednak potraktować je jako osobne „przystanki”:

• „Czarownica” – rok 1535, okres panowania Anny Boleyn, blisko centrum cyklu Tudorów,
• „Nobliwy proceder” – Bristol i handel niewolnikami w roku 1787,
• „Żona oficera” – Wielka Brytania około 1920 roku, tuż po I wojnie światowej,
• „Dom cudzych marzeń” – realia współczesne, bez związku z historycznymi dynastiami.

Te tytuły możesz czytać w dowolnym momencie – nie zakłócą odbioru głównego cyklu, bo nie kontynuują historii jego bohaterek. Jeśli jednak lubisz zachować porządek, najpierw skończ Plantagenet and Tudor, a dopiero później „dopowiadaj” inne wieki, sięgając po kolejne samodzielne powieści.

Chronologia zdarzeń czy data wydania – którą drogę wybrać?

Przy tylu tytułach naturalne jest pytanie, czy trzymać się dat wydań, czy raczej uporządkować lekturę według kalendarza historii Anglii. W przypadku Philippy Gregory oba podejścia funkcjonują równolegle – czytelnicy dzielą się mniej więcej po równo na oba obozy. Żeby łatwiej było Ci zdecydować, można prosto porównać zalety obu rozwiązań:

Jeśli dopiero w 2026 roku zaczynasz przygodę z Gregory i zależy Ci na historycznej warstwie książek, najlepiej sprawdza się dziś wariant chronologiczny – od „Władczyni rzek” po „Uwięzioną królową”, z ewentualnym wplataniem „Czarownicy” i „Zakonu Ciemności” w odpowiednich latach. Taki porządek zamienia luźno powiązane powieści w jedną wielką, wielotomową opowieść o Anglii w czasach dynastii Plantagenet and Tudor.